To pytanie zadaje sobie wiele osób, które wychowywały się w rodzinie z problemem alkoholowym. Czy fakt, że rodzic lub dziadek chorował na uzależnienie od alkoholu, oznacza, że kolejne pokolenia są na nie skazane? Odpowiedź brzmi: nie, jednak badania naukowe pokazują, że można odziedziczyć predyspozycję do rozwoju choroby alkoholowej.
Geny zwiększają ryzyko, ale nie przesądzają o przyszłości
Współczesna medycyna nie mówi o istnieniu jednego „genu alkoholizmu”. Zamiast tego wiadomo, że za podatność na rozwój zaburzeń związanych z używaniem alkoholu odpowiada wiele różnych genów, z których każdy wywiera niewielki wpływ. Dopiero ich połączenie z czynnikami środowiskowymi, takimi jak stres, trauma, wzorce wyniesione z domu rodzinnego czy łatwa dostępność alkoholu, może zwiększać ryzyko zachorowania.
Najbardziej kompleksowa metaanaliza badań bliźniąt i dzieci adoptowanych, opublikowana przez Verhulsta i współpracowników, wykazała, że odziedziczalność zaburzeń związanych z używaniem alkoholu wynosi około 49%. Oznacza to, że mniej więcej połowa ryzyka rozwoju uzależnienia wynika z czynników genetycznych, natomiast pozostała część zależy od wpływu środowiska, doświadczeń życiowych i podejmowanych decyzji.
Dlaczego w jednych rodzinach alkoholizm występuje częściej?
Dzieci wychowujące się w rodzinach z problemem alkoholowym często dziedziczą nie tylko określone predyspozycje biologiczne, ale również uczą się konkretnych sposobów radzenia sobie z emocjami. Jeśli alkohol był sposobem na rozładowanie napięcia, smutku czy stresu, takie zachowania mogą zostać utrwalone i powielane w dorosłym życiu.
To właśnie dlatego naukowcy podkreślają, że geny i środowisko wzajemnie na siebie oddziałują. Osoba z wysokim ryzykiem genetycznym może nigdy nie rozwinąć uzależnienia, jeśli prowadzi zdrowy styl życia, potrafi radzić sobie z emocjami i unika regularnego picia alkoholu. Z drugiej strony również osoba bez rodzinnej historii alkoholizmu może zachorować, jeśli przez wiele lat nadużywa alkoholu.
Czy można zmniejszyć ryzyko?
Tak. Wiedza o występowaniu uzależnienia w rodzinie może działać ochronnie. Świadomość zwiększonego ryzyka pozwala wcześniej zauważyć niepokojące sygnały, ograniczyć spożywanie alkoholu oraz szybciej zgłosić się po pomoc.
Do objawów, które powinny skłonić do konsultacji, należą między innymi utrata kontroli nad ilością wypijanego alkoholu, picie mimo negatywnych konsekwencji zdrowotnych lub rodzinnych, pojawienie się silnego głodu alkoholowego czy trudności z utrzymaniem abstynencji.
Kiedy warto zgłosić się po pomoc?
Jeżeli alkohol zaczyna wpływać na relacje, zdrowie lub życie zawodowe, nie warto czekać na pogłębianie się problemu. Współczesne leczenie uzależnienia od alkoholu obejmuje nie tylko przerwanie picia, ale również psychoterapię, naukę radzenia sobie z emocjami oraz zapobieganie nawrotom choroby.
Profesjonalny odwyk alkoholowy może pomóc zarówno osobom z wieloletnim uzależnieniem, jak i tym, które dopiero zauważają pierwsze objawy utraty kontroli nad piciem. Kompleksową pomoc oferuje Ośrodek Leczenia Uzależnień Lapides w Miasteczku Krajeńskim (Wielkopolska), gdzie proces terapii poprzedzony jest szczegółową diagnozą i doborem odpowiedniego programu leczenia.
Autor artykułu:
Dariusz Kujawski – pedagog z wieloletnim doświadczeniem, terapeuta uzależnień.
Od wielu lat pracuje z osobami zmagającymi się z uzależnieniem od alkoholu, narkotyków, leków oraz innych substancji psychoaktywnych. W swojej pracy wspiera pacjentów oraz ich rodziny na różnych etapach zdrowienia, pomagając im zrozumieć mechanizmy uzależnienia i budować trwałą abstynencję.